Źródło obrazka: www.sxc.hu

O bezpieczeństwie przeciwpożarowym mówi się najczęściej przy okazji pożarów niosących za sobą wielkie szkody majątkowe, a niekiedy nawet ofiary śmiertelne. Wówczas przypomina się, że dbałość o przestrzeganie zasad bezpieczeństwa przeciwpożarowego jest konieczna i stanowi niezwykle ważny obowiązek nakładany z mocy ustawy na konkretne osoby.

Doświadczenie życiowe uczy, że pożar wywołuje nie tylko nieostrożne obchodzenie się z ogniem, ale też zaniedbania w wykonywaniu zupełnie podstawowych obowiązków w zakresie ochrony przeciwpożarowej przez osoby odpowiedzialne za ich przestrzeganie.

W tym opracowaniu omówione zostały wykroczenia przeciwko zasadom bezpieczeństwa przeciwpożarowego, za które – zgodnie z przepisami art. 82 kodeksu wykroczeń (dalej k.w.) – grozi kara aresztu, grzywny albo nagany.

Wymienione wykroczenia można podzielić na pięć grup:

1. Wykroczenia związane z nieostrożnym obchodzeniem się ze źródłami ognia i środkami służącymi działaniom ratowniczym (art.82 §1 k.w.),
2. Wykroczenia polegające na niedopełnieniu obowiązków w zakresie ochrony przeciwpożarowej (art.82 §2 k.w.),
3. Wykroczenia związane z rozniecaniem ognia i paleniem papierosów w niedozwolonym miejscu (art.82 §3 k.w.),
4. Wykroczenia polegające na niebezpiecznym wypalaniu trawy, słomy lub pozostałości roślinnych na polach (art.82 §4 k.w.),
5. Wykroczenie polegające na pozostawieniu małoletniego w niebezpiecznych okolicznościach (art.82 §6 k.w.).

Wszystkie wykroczenia zgrupowane w przepisach art. 82 k.w. mogą być popełnione zarówno umyślnie, jak i nieumyślnie. Umyślnie popełnia wykroczenie ten kto ma zamiar jego popełnienia, to jest chce popełnić wykroczenie albo przewidując możliwość jego popełnienia na to się godzi. Natomiast wykroczenie nieumyślne zachodzi, jeżeli sprawca nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia tego czynu przewidywał albo mógł przewidzieć.

Oznacza to, że każde z wykroczeń przeciwko zasadom bezpieczeństwa przeciwpożarowego może być popełnione wskutek zwykłego niedbalstwa wynikającego na przykład ze złej organizacji pracy w zakładzie pracy, spółdzielni, czy szkole.

Wykroczenia związane z nieostrożnym obchodzeniem się ze źródłami ognia i środkami służącymi działaniom ratowniczym

Do wykroczeń związanych z nieostrożnym obchodzeniem się ze źródłami ognia i środkami służącymi działaniom ratowniczym należą zachowania polegające na dokonywaniu czynności, które mogą spowodować pożar, jego rozprzestrzenianie się, utrudnienie prowadzenia działania ratowniczego lub ewakuacji, polegające na:

1. Miedozwolonym używaniu otwartego ognia, paleniu tytoniu i stosowaniu innych czynników mogących zainicjować zapłon materiałów palnych,
2. Wykonywaniu prac niebezpiecznych pod względem pożarowym bez ich wymaganego zabezpieczenia,
3. Używaniu instalacji, urządzeń i narzędzi niepoddanych wymaganej kontroli lub niesprawnych technicznie albo użytkowaniu ich w sposób niezgodny z przeznaczeniem lub warunkami określonymi przez producenta, jeżeli może się to przyczynić do powstania pożaru, wybuchu lub rozprzestrzeniania ognia,
4. Napełnianiu gazem płynnym butli na stacjach paliw, stacjach gazu płynnego i w innych obiektach nieprzeznaczonych do tego celu,
5. Nieprzestrzeganiu zasad bezpieczeństwa przy używaniu lub przechowywaniu materiałów niebezpiecznych pożarowo, w tym gazu płynnego w butlach,
6. Garażowaniu pojazdu silnikowego w obiektach i pomieszczeniach nieprzeznaczonych do tego celu z nieopróżnionym zbiornikiem paliwa i nieodłączonym na stałe zasilaniem akumulatorowym,
7. Składowaniu materiałów palnych na drogach komunikacji ogólnej służących ewakuacji lub umieszczanie przedmiotów na tych drogach w sposób zmniejszający ich szerokość albo wysokość poniżej wymaganych wartości,
8. Składowaniu materiałów palnych na nieużytkowych poddaszach lub na drogach komunikacji ogólnej i w piwnicach,
9. Składowaniu materiałów palnych pod ścianami obiektu bądź przy granicy działki, w sposób naruszający zasady bezpieczeństwa pożarowego,
10. Uniemożliwianiu lub ograniczaniu dostępu do urządzeń przeciwpożarowych, gaśnic, urządzeń uruchamiających instalacje gaśnicze i sterujących takimi instalacjami oraz innymi instalacjami wpływającymi na stan bezpieczeństwa pożarowego obiektu, wyłączników i tablic rozdzielczych prądu elektrycznego, kurków głównej instalacji gazowej, a także wyjść ewakuacyjnych oraz okien dla ekip ratowniczych,
11. Uniemożliwianiu lub ograniczaniu dostępu do źródeł wody do celów przeciwpożarowych.

Odpowiedzialność za wymienione wykroczenia może ponosić każda osoba, która we wskazany sposób narusza zasady bezpieczeństwa przeciwpożarowego. Dla ponoszenia tej odpowiedzialności jest bez znaczenia to, czy doszło do pożaru lub do wyrządzenia jakiejkolwiek szkody. Co więcej; dla ponoszenia odpowiedzialności za rzeczone wykroczenia nie jest nawet istotne to, czy istniało bezpośrednie niebezpieczeństwo pożaru – wystarczy, że sprawca zachowuje się w wyżej wymieniony sposób.

Każda z wymienionych czynności niejako z definicji, z woli ustawodawcy, należy do takich, których dokonanie może spowodować pożar, jego rozprzestrzenianie się, utrudnienie prowadzenia działania ratowniczego lub utrudnienie prowadzenia ewakuacji.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pożar należy rozumieć ogień o wielkim zasięgu, obejmujący z siłą żywiołową mienie ruchome lub nieruchome i zagrażający życiu lub życiu ludzkiemu albo mieniu w znacznych rozmiarach, przy czym zagrożenie to nie może być odległe w czasie, zależne od nastąpienia pewnych warunków w przyszłości, lecz musi występować aktualnie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 1978 r., II KR 269/78 OSNKW 5/1979, poz.55).

Pojęcie działania ratowniczego jest zdefiniowane w art. 2 p. 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej, jako każda czynność podjęta w celu ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska, a także likwidacji przyczyn powstania pożaru, wystąpienia klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia. W istocie w pojęciu tym mieści się również prowadzenie ewakuacji, które jest niczym innym jak prowadzeniem akcji polegającej na przeniesieniu ludzi i mienia z miejsca zagrożenia w inne, bezpieczne miejsce, a więc niewątpliwe składa się z czynności podjętych w celu ochrony życia, zdrowia lub mienia.

Cechą charakterystyczną czynności związanych z nieostrożnym obchodzeniem się ze źródłami ognia i środkami służącymi działaniom ratowniczym jest to, że nie stanowią one złamania konkretnych zakazów określonych w przepisach skomplikowanych ustaw traktujących o specjalistycznych gałęziach gospodarki, lecz wiążą się z prostymi zachowaniami życia codziennego, które w konkretnej sytuacji mogą stać się niebezpieczne.

Przykłady zachowań odpowiadających tym wymienionym w art. 82 §1 k.w.  można bez trudu mnożyć. W praktyce, do najczęściej spotykanych należą:

• palenie papierosów w pobliżu materiałów łatwopalnych, zwłaszcza w czasie prowadzonych robót budowlanych,
• spawanie z użyciem butli z gazem niewłaściwie zabezpieczonej,
• używanie niesprawnego urządzenia grzewczego powodującego przegrzanie części instalacji elektrycznej,
• składowanie materiałów łatwopalnych w miejscu do tego nieprzeznaczonym i łatwo dostępnym dla osób trzecich (w tym dzieci),
• garażowanie samochodu z nieopróżnionym zbiornikiem paliwa i nieodłączonym na stałe zasilaniem akumulatorowym w samowolnie zbudowanym „garażu” niespełniającym norm właściwych dla ochrony przeciwpożarowej,
• zagradzanie dróg ewakuacyjnych w zakładzie pracy wyeksploatowanymi lub nieużywanymi urządzeniami,
• parkowanie samochodów wewnątrz osiedli na drogach przeznaczonych dla przejazdu samochodów straży pożarnej w sposób utrudniający lub uniemożliwiający przejazd samochodu ciężarowego,
• składowanie na poddaszu (na strychu) rozpuszczalników, farb itp.,
• składowanie pod ścianą altanki kanistrów lub innych pojemników wypełnionych częściowo paliwem, olejem lub innym środkiem łatwopalnym w pobliżu urządzenia używanego do grillowania,
• zastawianie skrzynek z urządzeniami gaśniczymi i dróg ewakuacyjnych  szafami lub innymi meblami,
• mycie samochodu na drodze wiodącej do zbiornika z wodą służącą do celów przeciwpożarowych.

Wykroczenia polegające na niedopełnieniu obowiązków w zakresie ochrony przeciwpożarowej

Wykroczenia z tej grupy są wymienione w przepisie art. 82 §2 k.w., zgodnie z którym karze aresztu, grzywny albo karze nagany podlega ten, kto będąc obowiązanym na podstawie przepisów o ochronie przeciwpożarowej do zapewnienia warunków ochrony przeciwpożarowej obiektu lub terenu, nie dopełnia obowiązków polegających na:

1. Zapewnieniu osobom przebywającym w obiekcie lub na terenie odpowiednich warunków ewakuacji,
2. Wyposażaniu obiektu lub terenu w urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice,
3. Utrzymywaniu urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic w stanie pełnej sprawności technicznej i funkcjonalnej,
4. Umieszczeniu w widocznych miejscach instrukcji postępowania na wypadek pożaru wraz z wykazem telefonów alarmowych oraz wymaganych informacji,
5. Oznakowaniu obiektu odpowiednimi znakami bezpieczeństwa,
6. Utrzymywaniu dróg pożarowych w stanie umożliwiającym wykorzystanie tych dróg przez pojazdy jednostek ochrony przeciwpożarowej,
7. Zapewnieniu usuwania zanieczyszczeń z przewodów dymowych i spalinowych,
8. Zachowaniu pasa ochronnego o szerokości minimum dwóch metrów i nawierzchni z materiałów niepalnych lub gruntowej oczyszczonej, wokół placów składowych, składowisk przy obiektach oraz przy obiektach tymczasowych o konstrukcji palnej,
9. Przestrzeganiu zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego podczas zbioru, transportu lub składowania palnych płodów rolnych,
10. Zapobieganiu powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów w lesie poprzez wykonywanie wymaganych zabiegów ochronnych.