Źródło obrazka: www.sxc.hu

Praca dla każdego z nas jest częścią życia. Przeciętny Polak spędza w pracy około 2015 godzin rocznie czyli w ujęciu statystycznym prawie 39 godzin tygodniowo. To bardzo dużo -  więcej pracują tylko Koreańczycy. Jednak są to dane statystyczne a w rzeczywistości 40 godzinny tydzień pracy nie obejmuje wszystkich. Pewna grupa ludzi  spędza w firmie zdecydowanie więcej czasu niż 8 godzin dziennie.

Każdy organizm ma swój własny rytm dobowy. Można jednak wyróżnić dwa podstawowe chronotypy, które różnią się od siebie aktywnością w poszczególnych porach dnia. Osoby, które lubią wstawać o świcie a za to wcześnie kładą się spać nazywane są „skowronkami”. Zupełnie odwrotnie mają ludzie posiadający chronotyp  „sowy”,  lubią spać dłużej a za to do późnych godzin są aktywne. Bardzo ważne jest aby praca którą wykonujemy była zgodna chronotypem człowieka

Istotnym czynnikiem, który wpływa na obciążenie  naszego organizmu jest organizacja czasu pracy. Wpływa to na zdrowie, samopoczucie, zadowolenie oraz jakość życia w pracy i poza nią. Wśród zagadnień organizacji pracy szczególne znaczenie ma praca nocna i zmianowa, która związana jest  z koniecznością aktywności niezgodnej z naturalnym okołodobowym rytmem sen-czuwanie. Podczas pracy zmianowej dochodzi do ciągłej zmiany pory pracy, co sprawia że organizm często musi przestawiać się na inne pory aktywności roboczej.

Praca zmianowa jest powszechna w wielu gałęziach przemysłu. Jest narzucona między innymi poprzez procesy technologiczne których przerywanie nie jest możliwe chociażby ze względów ekonomicznych czy na konieczność ciągłego zaspokajania potrzeb ludności.

Tylko 10 procent pracowników w pełni toleruje pracę zmianową. Nie każdy człowiek  zdecyduje się wiec na jej wykonywanie ze względu na problemy jakie z sobą niesie. U pewnej grupy pracowników może wystąpić tzw. „zespół nietolerancji pracy zmianowej”.

Co to takiego?

Są to długo utrzymujące się lub stale występujące dolegliwości takie jak;

• zaburzenia snu
• chroniczne osłabienie lub zmęczenie
• zaburzenia żołądkowo – jelitowe
• dolegliwości sercowo naczyniowe
• spadek odporności organizmu
• zmniejszenie ogólnej satysfakcji życiowej
• zaburzenia o charakterze nerwicowym

Nie oznacza to, że wszystkie te dolegliwości występują jednocześnie, mogą się jednak na siebie nakładać.

Do najczęstszych należą problemy psychologiczne w postaci poczucia izolacji od rodziny i znajomych oraz brak warunków do odpowiedniego wypoczynku. Często jest to źródłem dodatkowego stresu  prowadzącego do występowania depresji, nadużywania leków nasennych i uspakajających lub używek takich jak kawa czy papierosy.

Na nietolerancję pracy zmianowej wpływają dodatkowo czynniki takie jak:

• wiek powyżej 50 roku życia
• wykonywanie pracy zmianowej poza stałą pracą dzienną
• intensywne i pracochłonne zajęcia domowe
• praca w nocy dla chronotypu porannego (skowronka)
• praca od wczesnych godzin rannych dla chronotypu nocnego (sowy)
• skłonność do zaburzeń snu
• cukrzyca
• choroby układu krążenia
• alergie

O czym należy pamiętać:

Wiadomo już, że podczas wykonywania pracy zmianowej dochodzi do zaburzeń w ilości i jakości snu -  głównie jeśli dotyczy to pracy w porze nocnej. Pracujemy w czasie kiedy nasz organizm potrzebuje najbardziej odpoczynku,  jednak nie jesteśmy w stanie zapewnić mu go właściwie w ciągu dnia. Zazwyczaj taki sen jest płytki,  niejednokrotnie przerywany na skutek otaczających nas odgłosów i hałasu. Każdy człowiek ma inne potrzeby więc nie można określić jaki czas należy przeznaczyć na sen, należy jednak pamiętać, że nie powinien być krótszy niż 5 godzin w ciągu doby. Niedostatek snu powoduje występowaniem uczucia senności w trakcie wykonywania pracy co może zwiększyć ryzyko wystąpienia wypadku.

Osoby pracujące w systemie zmianowym muszą spać według ustalonego rozkładu i bardzo istotną rolę w tym odgrywa pomoc rodziny.

Jednak nie tylko na sen należy zwracać uwagę. Problemem są również zmienne pory przyjmowania posiłków oraz trudności z zapewnieniem odpowiedniej  ich jakości co jest główną przyczyną pojawiania się dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Należy pamiętać aby w miarę możliwości jeść regularnie.

Najlepszym rozwiązaniem problemu pracy zmianowej byłoby całkowite jej wyeliminowanie, jednak jest to nie możliwe.  Należy pamiętać że nie istnieje pojęcie najlepszego rozkładu zmian. W takiej sytuacji należy skupić się na prowadzeniu działań profilaktycznych.   Profilaktykę należy rozpocząć od  poprawy organizacji pracy między innymi poprzez  zaprojektowanie optymalnego harmonogramu, edukację kadry, stosowanie nowoczesnych technologii oraz prowadzenie działań  skierowanych bezpośrednio na  pracownika  poprzez np. udzielanie pomocy w zakresie lepszych warunków snu, zdrowszej diety i redukcji stresu zawodowego. Jest to najlepszy sposób ograniczenia  problemów zdrowotnych i zwiększenia bezpieczeństwa pracy.